EduTrend Tygodnia nr 64: Między ogniem a wodą – tradycje Nocy Świętojańskiej na Lubelszczyźnie
EduTrend Tygodnia. Zainspirowani Lubelszczyzną (nr 64)
Noc Świętojańska, zwana również Sobótką lub świętem wianków, od wieków zajmuje szczególne miejsce w kulturze ludowej Europy. Obrzędy związane z przesileniem letnim łączyły symbolikę światła, wody, natury i wspólnoty. Na Lubelszczyźnie tradycje te przez pokolenia były obecne zarówno w przestrzeni wiejskiej, jak i w lokalnych zwyczajach miejskich, stając się ważnym elementem regionalnego dziedzictwa kulturowego.
Inspiracją do przygotowania materiału jest scenariusz dostępny na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej: „Sztuka ludowa. Kalendarz świąt – oprawa plastyczna wybranych obrzędów i zwyczajów ludowych”, który ukazuje znaczenie tradycji ludowych w edukacji kulturowej i artystycznej.
Proponowane działania dydaktyczne pozwalają uczniom odkrywać bogactwo obrzędowości świętojańskiej poprzez odniesienia do kultury i tradycji Lubelszczyzny. Zajęcia integrują edukację regionalną, plastyczną i społeczną, rozwijając poczucie tożsamości lokalnej, wrażliwość estetyczną oraz kompetencje kulturowe.
Dlaczego warto?
Realizacja scenariusza inspirowanego lokalnym dziedzictwem kulturowym:
- rozwija świadomość regionalną oraz wzmacnia poczucie przynależności,
- uczy postrzegania tradycji ludowej jako ważnego elementu współczesnej kultury regionu,
- buduje wrażliwość estetyczną i kompetencje kulturowe poprzez kontakt z symboliką, muzyką i plastyką ludową,
- zachęca uczniów do odkrywania lokalnych tradycji oraz twórczego interpretowania dziedzictwa Lubelszczyzny.
Elementy lokalnej tożsamości i tradycji
Lekcja może zostać rozbudowana o konkretne odniesienia do przestrzeni Lublina i regionu:
- tradycji obchodów Nocy Świętojańskiej obecnych na terenach Lubelszczyzny – ognisk sobótkowych, puszczania wianków oraz ludowych śpiewów i tańców,
- symbolicznego znaczenia rzeki Bystrzycy jako miejsca spotkań, wydarzeń plenerowych i lokalnych inicjatyw kulturalnych;
- folkloru regionu lubelskiego – muzyki ludowej, haftów, wycinanek, strojów regionalnych oraz letnich obrzędów wiejskich;
- wydarzeń inspirowanych kulturą ludową organizowanych w Lublinie i na Lubelszczyźnie, m.in. Jarmarku Jagiellońskiego czy festiwali folklorystycznych.
Współpraca z lokalną społecznością
Do współpracy można zaprosić:
- regionalistów, twórców ludowych oraz animatorów kultury,
- przedstawicieli zespołów folklorystycznych działających na Lubelszczyźnie,
- miejskich i gminnych ośrodków kultury, bibliotek oraz muzeów regionalnych,
- lokalnych instytucji wspierających edukację regionalną i działania międzypokoleniowe.
Lokalny akcent medialny – promocja wydarzenia
Uczniowie mogą przygotować:
- fotorelację „Wianki nad Bystrzycą” dokumentującą działania projektowe,
- galerię prac plastycznych inspirowanych symboliką Nocy Świętojańskiej,
- krótkie materiały filmowe poświęcone tradycjom Lubelszczyzny,
- prezentację multimedialną lub e-publikację „Lubelska Sobótka – tradycja i współczesność”,
- szkolną lub lokalną wystawę poświęconą kulturze ludowej regionu.
Proponowane hashtagi: #WiankiNadBystrzycą #NocŚwiętojańska #LubelskaSobótka
Struktura zajęć
1. Faza przygotowawcza:
Zajęcia rozpoczynają się rozmową dotyczącą znaczenia tradycji ludowych oraz symboliki Nocy Świętojańskiej. Nauczyciel prezentuje fotografie i materiały multimedialne przedstawiające obrzędy związane z Sobótką, folklorem Lubelszczyzny oraz kulturą ludową regionu. Uczniowie analizują symbole związane z ogniem, wodą, roślinnością i światłem, zastanawiając się nad ich znaczeniem
w dawnych wierzeniach i współczesnej kulturze.
2. Faza realizacyjna:
- analiza wybranych materiałów dotyczących sztuki ludowej i obrzędów świętojańskich,
- praca w grupach nad projektami wianków inspirowanych folklorem Lubelszczyzny,
- tworzenie kompozycji plastycznych, kolaży lub map skojarzeń związanych z kulturą regionu,
- projektowanie elementów dekoracyjnych inspirowanych sztuką ludową,
- wykorzystanie muzyki regionalnej jako tła działań artystycznych,
- rozmowa dotycząca znaczenia tradycji i potrzeby ochrony dziedzictwa kulturowego.
3. Faza podsumowująca:
Uczniowie prezentują wykonane projekty oraz omawiają symbolikę wykorzystanych motywów
i odniesień regionalnych. Następnie odbywa się dyskusja podsumowująca, dotycząca znaczenia tradycji ludowych we współczesnym świecie oraz roli kultury regionalnej w budowaniu poczucia wspólnoty i tożsamości lokalnej. Zajęcia mogą zakończyć się przygotowaniem wspólnej ekspozycji lub szkolnej galerii prac.
Link do oryginalnego scenariusza na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej
Proponowane działania pokazują, że tradycje ludowe mogą być ważnym elementem współczesnej edukacji regionalnej. Dzięki aktywnościom twórczym uczniowie odkrywają bogactwo folkloru Lubelszczyzny oraz budują więź z lokalnym dziedzictwem kulturowym.
Serdecznie zapraszam
Joanna Drzewińska
Doradca metodyczny ds. kształcenia specjalnego